بیلیارد روسی که با نام «پیرامید» هم شناخته میشود، در واقع نام یک بازی واحد نیست؛ بلکه مجموعهای از چند سبک مختلف بیلیارد است که قوانین پایه مشترکی دارند. تفاوت اصلی این سبکها معمولاً در هدف بازی، نحوه امتیازگیری و قوانین مربوط به توپ سفید یا توپ هدف دیده میشود. اگر می خواهید با قوانین بازی بیلیارد روسی آشنا شوید، با مطالعه این مطلب مجله بت فوروارد، ساختار میز، اندازه توپها، نحوه ضربه آغازین، خطاها و قوانین کلی ضربه زدن را یاد میگیرید. پس از تسلط بر این اصول میتوانید سراغ نسخههایی مانند پیرامید آزاد، بیلیارد روسی، پیرامید پویا یا پیرامید کلاسیک بروید.
قوانین بازی بیلیارد روسی
انواع اصلی بیلیارد روسی
بیلیارد روسی چند نسخه معروف دارد که همگی از مجموعه قوانین پایه پیرامید استفاده میکنند. از شناختهشدهترین آنها میتوان به پیرامید آزاد، پیرامید ترکیبی، پیرامید پویا و پیرامید کلاسیک اشاره کرد. پیرامید آزاد گاهی با نام «آمریکانا» نیز شناخته میشود. پیرامید ترکیبی را با نام پیرامید مسکو میشناسند و پیرامید پویا نیز در برخی منابع پیرامید نِوسکایا نامیده میشود. پیرامید کلاسیک نیز همان سبک سنتی بیلیارد روسی است که در آن امتیاز توپها اهمیت زیادی دارد.
میز بیلیارد روسی چگونه است؟
بیلیارد روسی را میتوان روی میزهایی با اندازههای مختلف انجام داد. میزهای ۸، ۹، ۱۰ و ۱۲ فوت برای این بازی استفاده میشوند، اما در مسابقات رسمی معمولاً از میز ۱۲ فوتی استفاده میشود. سطح میز با پارچه سبز پوشانده شده و خطوط و نقاط مشخصی روی آن وجود دارد که برای قرار دادن توپها و اجرای ضربه آغازین استفاده میشوند. یکی از تفاوتهای مهم بیلیارد روسی با بسیاری از سبکهای دیگر، اندازه توپها نسبت به دهانه پاکتها است.
توپهای بیلیارد روسی نسبتاً بزرگ هستند و دهانه پاکتها فاصله کمی با قطر توپ دارند. به همین دلیل وارد کردن توپ به پاکت برای افراد مبتدی میتواند دشوار باشد. قطر توپها حدود ۶۸ میلیمتر است. عرض پاکتهای میانی حدود ۸۲ تا ۸۳ میلیمتر و پاکتهای گوشه حدود ۷۲ تا ۷۳ میلیمتر هستند. همین اختلاف کم باعث شده دقت در زاویه و قدرت ضربه در بیلیارد روسی اهمیت بسیار زیادی داشته باشد.
تعداد توپها در بیلیارد روسی
در مجموع ۱۶ توپ در بازی استفاده میشود. ۱۵ توپ، توپهای هدف هستند و ظاهر مشابهی دارند. روی هرکدام از آنها عددی بین ۱ تا ۱۵ درج شده است. این ۱۵ توپ در ابتدای بازی با استفاده از مثلث مخصوص در کنار یکدیگر چیده میشوند. توپها باید به شکل یک مثلث متساویالاضلاع قرار بگیرند؛ بهطوری که پایه مثلث موازی با ضلع کوتاه میز باشد و رأس آن روی نقطه مشخصشده در قسمت انتهایی میز قرار بگیرد.
توپ شانزدهم، توپ سفید یا همان توپ ضربه است. این توپ در منطقهای از میز قرار میگیرد که معمولاً به آن منطقه شروع یا «آشپزخانه» گفته میشود.
منطقه شروع در بیلیارد روسی
منطقه شروع بخشی از میز است که با یک خط افقی مشخص میشود. این خط موازی با ضلع کوتاه میز قرار دارد و تقریباً در فاصله یکچهارم طول سطح بازی از انتهای میز واقع شده است. توپ سفید برای ضربه آغازین باید در داخل همین محدوده قرار بگیرد. قرار دادن توپ دقیقاً روی خط مجاز نیست، زیرا توپی که روی خط باشد خارج از منطقه شروع در نظر گرفته میشود.
تعیین بازیکن شروعکننده
پیش از شروع بازی باید مشخص شود کدام بازیکن حق ضربه اول را دارد. برای تعیین این موضوع از روشی استفاده میشود که در آن دو بازیکن تقریباً بهصورت همزمان توپهای خود را از یک سمت میز به طرف انتهای دیگر میفرستند. توپ باید به دیواره انتهایی برخورد کرده و سپس به سمت محل شروع بازگردد. بازیکنی که توپ او پس از برگشت به دیواره ابتدایی نزدیکتر باشد، برنده این رقابت خواهد بود.
البته چند خطا میتواند باعث باخت در این مرحله شود. برای مثال اگر توپ به دیواره انتهایی برخورد نکند، وارد نیمه حریف شود، به دیواره جانبی برخورد کند، وارد پاکت شود یا از میز بیرون برود، آن بازیکن بازنده خواهد بود. اگر هر دو بازیکن خطا کنند یا توپها تقریباً در فاصله یکسانی متوقف شوند، این مرحله دوباره انجام میشود.
نکته مهم این است که برنده الزاماً مجبور نیست خودش ضربه آغازین را بزند. او میتواند انتخاب کند که خودش شروع کند یا این حق را به حریف بدهد. در دورهای بعدی، حق ضربه آغازین معمولاً بین بازیکنان جابهجا میشود.
نحوه شروع بازی بیلیارد روسی
ضربه اول با توپ سفید و از داخل منطقه شروع انجام میشود. بازیکن میتواند توپ را در هر نقطهای از این محدوده قرار دهد، اما همانطور که گفته شد قرار دادن آن دقیقاً روی خط مجاز نیست. توپ سفید زمانی وارد جریان بازی محسوب میشود که نوک چوب بیلیارد به آن ضربه بزند. برای اینکه ضربه آغازین قانونی و موفق باشد، باید حداقل یکی از شرایط تعیینشده اتفاق بیفتد.
اگر یکی از توپهای هدف وارد پاکت شود، ضربه موفق است. همچنین اگر سه توپ هدف با دیوارههای میز تماس پیدا کنند، ضربه قانونی محسوب میشود. حالت دیگر این است که دو توپ هدف با دیواره برخورد کنند و یکی از توپها از خط وسط میز عبور کند. اگر هیچکدام از این شرایط اتفاق نیفتد، حریف حق انتخاب خواهد داشت.
آموزش بازی بیلیارد روسی
اگر ضربه آغازین ناموفق باشد چه میشود؟
اگر بازیکن نتواند شرایط لازم برای ضربه شروع را رعایت کند، حریف میتواند از میان چند گزینه انتخاب کند. او میتواند وضعیت فعلی توپها را قبول کند و بازی را ادامه دهد. همچنین میتواند توپها را دوباره در حالت اولیه قرار دهد و خودش ضربه آغازین را انجام دهد. گزینه دیگر این است که توپها دوباره چیده شوند و همان بازیکن قبلی یک فرصت دیگر برای اجرای ضربه شروع داشته باشد. هر توپی که در یک ضربه آغازین قانونی وارد پاکت شود، برای بازیکن ضربهزن محاسبه خواهد شد.
قوانین ضربه زدن در بیلیارد روسی
یکی از مهمترین قوانین بازی بیلیارد روسی این است که بازیکن باید قبل از ضربه بعدی منتظر بماند تا تمام توپهای روی میز کاملاً متوقف شوند. حتی اگر یک توپ فقط در جای خود در حال چرخیدن باشد، هنوز متوقفشده محسوب نمیشود. ضربه زدن در حالی که توپ دیگری حرکت میکند خطاست و بازیکن جریمه میشود. همچنین ضربه باید تمیز و مستقیم انجام شود. هل دادن توپ با چوب یا تماس چندباره نوک چوب با توپ سفید مجاز نیست.
اگر توپ سفید بعد از ضربه هیچ توپ هدفی را لمس نکند، خطا اتفاق افتاده و نوبت به حریف میرسد.
قانون ضربه به توپهای خیلی نزدیک
وقتی توپ سفید و توپ هدف فاصله بسیار کمی از یکدیگر داشته باشند، اجرای ضربه حساستر میشود. اگر فاصله دو توپ کمتر از نصف شعاع توپ باشد، ضربه باید تقریباً با زاویه ۴۵ درجه نسبت به خط فرضی میان مرکز دو توپ انجام شود. هدف از این قانون جلوگیری از هل دادن یا برخورد غیرقانونی با توپ است. بعد از تماس، توپ سفید باید متوقف شود یا به عقب برگردد و نباید وارد محدوده خطا شود.
چه زمانی یک توپ واردشده به پاکت قانونی است؟
یک توپ زمانی بهعنوان توپ پاکتشده محاسبه میشود که در نتیجه یک ضربه قانونی وارد پاکت شود. اگر توپ وارد پاکت شود اما همزمان خطایی در اجرای ضربه رخ داده باشد، بسته به نسخه بیلیارد روسی ممکن است توپ امتیاز محسوب نشود یا قوانین جریمه اجرا شوند. اگر هیچ توپی وارد پاکت نشود، نوبت بازیکن تمام شده و حریف بازی را ادامه میدهد.
بیرون رفتن توپ از میز
در بیلیارد روسی ممکن است توپ از سطح اصلی بازی خارج شود. توپی که روی قسمت بیرونی میز یا روی لبه متوقف شود، توپ خارجشده محسوب خواهد شد. همچنین اگر توپ بعد از برخورد با لباس بازیکن، چوب، چراغ بیلیارد یا هر جسم خارجی دوباره به سطح میز برگردد، همچنان خارجشده محسوب میشود. اما اگر توپ فقط روی قسمت بالایی لبه میز حرکت کند و بدون برخورد با جسم خارجی دوباره وارد سطح بازی شود، همچنان در جریان بازی خواهد بود.
توپهای خارجشده بر اساس قوانین نسخهای که در حال انجام است دوباره روی میز قرار داده میشوند.
خطاهای بیلیارد روسی
مهمترین خطاهای بیلیارد روسی
در بیلیارد روسی چند حرکت مشخص باعث جریمه بازیکن میشوند. یکی از خطاها این است که بازیکن هنگام ضربه آغازین توپ سفید را در موقعیت غیرمجاز یا روی خط منطقه شروع قرار دهد. اگر توپ سفید هیچ توپ هدفی را لمس نکند نیز خطا محسوب میشود. ضربه نادرست به دو توپ بسیار نزدیک، تماس بازیکن یا لباس او با توپها، ضربه زدن قبل از توقف کامل توپها و خارج شدن توپ از میز نیز میتوانند باعث جریمه شوند.
بازیکن هنگام اجرای ضربه باید حداقل یکی از پاهای خود را روی زمین داشته باشد. اگر هنگام ضربه هر دو پا از زمین جدا شوند، خطا ثبت خواهد شد. تماس ناخواسته دست، لباس، بدنه چوب یا هر جسم خارجی با توپ نیز خطاست. ضربه دوتایی نیز از خطاهای مهم محسوب میشود؛ یعنی نوک چوب نباید در یک ضربه بیش از یکبار با توپ سفید تماس پیدا کند.
پیرامید کلاسیک چیست؟
در پیرامید کلاسیک هدف اصلی جمعآوری امتیاز است. بازیکنی که زودتر به ۷۱ امتیاز یا بیشتر برسد، برنده خواهد بود. امتیاز هر توپ بر اساس عدد نوشتهشده روی آن محاسبه میشود. در این سبک بازیکن باید قبل از ضربه مشخص کند قصد دارد کدام توپ را وارد کدام پاکت کند. اگر بازیکن مرتکب خطا شود، معمولاً ۵ امتیاز به نفع حریف در نظر گرفته میشود.
این نسخه نسبت به برخی انواع دیگر بیلیارد روسی نیاز به برنامهریزی بیشتری دارد، زیرا فقط تعداد توپهای واردشده به پاکت مهم نیست و ارزش عددی آنها نیز اهمیت دارد.
پیرامید مسکو یا پیرامید ترکیبی
در پیرامید ترکیبی یا همان پیرامید مسکو، هدف بازیکن این است که زودتر از حریف ۸ توپ را وارد پاکت کند. در این نسخه از توپ سفید بهعنوان توپ اصلی ضربه استفاده میشود. توپهایی که بازیکن با ضربه خودش وارد پاکت میکند و همچنین توپهایی که در نتیجه خطای حریف دریافت میکند، در مجموع تعداد هشت توپ موردنیاز را تشکیل میدهند. بازیکنی که ابتدا به هشت توپ برسد برنده خواهد بود.
پیرامید آزاد
در پیرامید آزاد نیز هدف اصلی وارد کردن هشت توپ به پاکت است، اما یک تفاوت بسیار مهم با نسخه مسکو وجود دارد. در این سبک تقریباً هر توپی میتواند نقش توپ ضربه را داشته باشد. به همین دلیل بازیکن آزادی بیشتری در انتخاب توپ مورد استفاده برای ضربه دارد. اگر حریف خطا کند، بازیکن میتواند بر اساس قوانین این نسخه، یک توپ مناسب را از روی میز بردارد و به نفع خود ثبت کند.
پیرامید پویا
پیرامید پویا یا پیرامید نوسکایا شباهت زیادی به نسخه مسکو دارد. در این سبک نیز بازیکن باید با استفاده از توپ سفید زودتر از حریف هشت توپ را وارد پاکت کند. اما یکی از تفاوتهای مهم به جریمه خطای حریف مربوط میشود. وقتی حریف مرتکب خطا شود، بازیکن میتواند یک توپ جریمه به نفع خود بردارد و سپس یک ضربه دیگر انجام دهد. همچنین میتواند از دریافت توپ صرفنظر کند و در عوض توپ سفید را در هر نقطه مناسبی از میز قرار داده و بازی را ادامه دهد.
همین انتخاب باعث میشود پیرامید پویا از نظر تاکتیکی با نسخه مسکو تفاوتهایی داشته باشد.
تفاوت نسخههای بیلیارد روسی
تفاوت نسخههای بیلیارد روسی
با وجود اینکه همه نسخههای پیرامید اصول مشترکی دارند، هدف نهایی و بعضی قوانین فرعی آنها متفاوت است. در پیرامید کلاسیک، امتیاز عددی توپها اهمیت دارد. در پیرامید مسکو باید هشت توپ با استفاده از توپ سفید وارد پاکت شود. در پیرامید آزاد میتوان تقریباً هر توپ را بهعنوان توپ ضربه استفاده کرد. در پیرامید پویا نیز علاوه بر هدف هشت توپ، بازیکن پس از خطای حریف انتخابهای بیشتری برای ادامه بازی دارد.
بنابراین اگر قصد دارید یک نسخه خاص را بهصورت جدی انجام دهید، بهتر است علاوه بر قوانین عمومی، قوانین اختصاصی همان سبک را نیز یاد بگیرید.
آداب بازی بیلیارد روسی
رعایت ادب و احترام بخشی مهم از بیلیارد است. وقتی حریف در حال آماده شدن برای ضربه است، نباید با حرکت یا صحبت تمرکز او را برهم بزنید. بهتر است نزدیک پاکتی که حریف قصد دارد توپ را وارد آن کند نایستید، زیرا ممکن است روی تمرکز یا دید او تأثیر بگذارد. اگر هنگام حرکت دور میز متوجه شدید حریف در حال اجرای ضربه است، بهتر است توقف کنید و بعد از پایان ضربه به حرکت خود ادامه دهید. همچنین نباید عمداً در مسیر دید حریف قرار بگیرید یا با چوب و وسایل خود صدای اضافی ایجاد کنید.
بیلیارد بیش از بسیاری از بازیها به تمرکز و دقت وابسته است و رعایت سکوت و احترام باعث میشود بازی حرفهایتر و لذتبخشتر باشد.
بیلیارد روسی برای مبتدیان سخت است؟
بیلیارد روسی به دلیل اندازه بزرگ توپها و دهانه نسبتاً کوچک پاکتها در ابتدا میتواند دشوارتر از برخی سبکهای دیگر باشد. برای افراد تازهکار، کنترل قدرت ضربه و پیدا کردن زاویه مناسب مهمترین چالش است. بهتر است در ابتدا روی ضربات مستقیم تمرکز کنید و تلاش نکنید از همان ابتدا ضربات بسیار پیچیده یا پرقدرت انجام دهید. با تمرین بیشتر، کنترل توپ سفید و تشخیص زاویهها سادهتر خواهد شد.
همچنین آشنایی با قوانین خطاها اهمیت زیادی دارد، زیرا یک ضربه خوب در صورت همراه شدن با خطا ممکن است تمام مزیت بازیکن را از بین ببرد.
جمع بندی
قوانین بازی بیلیارد روسی بر پایه دقت، کنترل توپ و رعایت اصول مشخصی شکل گرفتهاند. این سبک که با نام پیرامید نیز شناخته میشود، با ۱۶ توپ و معمولاً روی میز بزرگ ۱۲ فوتی انجام میشود. بازی با تعیین حق ضربه آغازین شروع میشود و سپس توپ سفید از منطقه شروع برای شکستن مثلث توپها استفاده میشود. بازیکن باید منتظر توقف کامل تمام توپها بماند، ضربه تمیز انجام دهد و حداقل یک توپ هدف را با توپ سفید لمس کند.
تماس غیرمجاز با توپها، ضربه دوتایی، خارج شدن توپ از میز، ضربه زدن در زمان حرکت توپها یا جدا بودن هر دو پا از زمین از مهمترین خطاهای بازی هستند. بیلیارد روسی نسخههای مختلفی دارد که مهمترین آنها پیرامید کلاسیک، پیرامید مسکو، پیرامید آزاد و پیرامید پویا هستند. هرکدام از این نسخهها هدف و قوانین جزئی متفاوتی دارند، اما اصول کلی آنها مشابه است.
اگر تازه با این سبک آشنا شدهاید، بهترین کار این است که ابتدا قوانین پایه را یاد بگیرید و سپس یکی از نسخههای بیلیارد روسی را برای تمرین انتخاب کنید. با تمرین مداوم در کنترل قدرت، زاویه ضربه و جایگیری توپ سفید، یادگیری این بازی بسیار سادهتر خواهد شد.
