تیمهای فوتبال آفریقایی در تاریخ جام جهانی برای به دست آوردن احترام، مسیر سختی را طی کردهاند. نه با مالکیت توپ بالا. نه با تعریف و تمجیدهای کلیشهای از «تیم شجاع و ناشناخته» توسط گزارشگرهایی که حتی مراحل مقدماتی را هم درست دنبال نکردهاند. بلکه با نتیجه گرفتن واقعی. مراکش در سال ۲۰۲۲ به مرحله نیمه نهایی جام جهانی رسید و تاریخساز شد. کامرون در سال ۱۹۹۰ در بازی افتتاحیه، آرژانتین را به دردسر انداخت و حتی تا آستانه حذف انگلیس پیش رفت. سنگال در اولین حضور خود در جام جهانی، موفق شد فرانسه را شکست دهد. غنا هم در جام جهانی ۲۰۱۰ تنها یک قدم تا رسیدن به نیمهنهایی فاصله داشت.
بهترین تیم های فوتبال آفریقایی در تاریخ جام جهانی
گلچینی از بهترین تیم های فوتبال آفریقایی
اگر به مسیر تیمهای آفریقایی در جام جهانی نگاه کنیم، یک روند واضح دیده میشود: پیشرفت تدریجی، اما پیوسته. این تیمها در هر دوره، یک قدم جلوتر از گذشته خود ظاهر شدهاند و هر بار مرز جدیدی برای فوتبال قاره آفریقا تعریف کردهاند.
کامرون راه را باز کرد و نشان داد پیروزی مقابل قدرتهای بزرگ ممکن است. سنگال این تصویر را کاملتر کرد و در اولین حضور خود تا یکچهارم نهایی رسید. غنا تا آستانه نیمهنهایی پیش رفت و فقط یک لحظه سرنوشتساز آن را از تاریخسازی دور کرد. نیجریه نیز با حضورهای مداوم در مراحل حذفی، ثبات و قدرت این فوتبال را ثابت کرد. و در نهایت مراکش در ۲۰۲۲ این مسیر را به نقطهای رساند که هیچ تیم آفریقایی پیش از آن تجربه نکرده بود.
در این مقاله از مجله بت فوروارد به این نکته مهم اشاره می کنیم که موفقیتهای آفریقا دیگر اتفاقی یا مقطعی نیستند. هر نسل، پایه نسل بعدی را قویتر کرده و استاندارد بالاتری ساخته است. امروز فوتبال آفریقا نه یک «شگفتی»، بلکه بخشی جدی از معادلات فوتبال جهان است؛ بخشی که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت.
مراکش در ۲۰۲۲ استاندارد جدیدی تعیین کرد
مراکش در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر یکی از بهترین تیم های فوتبال آفریقایی بود و در صدر این فهرست قرار میگیرد، چون رسیدن به مقام چهارم یک دستاورد تاریخی است. پیش از آن، هیچ تیم آفریقایی هرگز تا این مرحله پیش نرفته بود، و مراکش هم این مسیر را با یک قرعه آسان یا شانس لحظهای طی نکرد.
گروه آنها روی کاغذ بسیار سخت و بههمریخته بود. کرواسی، تیمی که تازه در جام جهانی ۲۰۱۸ به فینال رسیده بود، در گروه حضور داشت. بلژیک همچنان ستارههای بزرگی داشت که برای هر تیمی خطرناک محسوب میشدند. کانادا هم تیمی سریع، جوان و غیرقابل پیشبینی بود. با این حال، مراکش بالاتر از هر سه تیم در جدول قرار گرفت و صعود کرد.
در مرحله بعد، اسپانیا مقابل مراکش قرار گرفت؛ مسابقهای که اگر به فوتبال مالکانه علاقه نداشته باشید، شاید برایتان خستهکننده به نظر برسد، چون اسپانیا مدام توپ را در اختیار داشت اما به بنبست میخورد. مراکش آگاهانه اجازه مالکیت توپ را به اسپانیا داد، مرکز زمین را بسته نگه داشت و منتظر فرصت ماند.
در نهایت کار به ضربات پنالتی کشید. در این لحظه حساس، اشرف حکیمی که در مادرید به دنیا آمده بود، ضربه پنالتی پیروزی را با آرامش و خونسردی خاصی زد؛ ضربهای که بیشتر شبیه تمرین بود تا یک لحظه سرنوشتساز در جام جهانی.
بهترین تیم های فوتبال آفریقایی در تاریخ جام جهانی
کامرون اولین تأثیر واقعی را گذاشت
تیم ملی کامرون در جام جهانی ۱۹۹۰ نیز بهترین تیم های فوتبال آفریقایی بود با این حال هنوز هم برای بسیاری از فوتبالدوستان، پرصداتر و بهیادماندنیتر از برخی تیمهایی است که در تورنمنتهای دیگر حتی مراحل بالاتری را هم طی کردهاند. این تیم یکی از اولین قدرتهای واقعی فوتبال آفریقا بود که با پیروزی تاریخی ۱-۰ مقابل آرژانتین در میلان، جواز حضور در جام جهانی را گرفت.
آرژانتین در آن زمان مدافع عنوان قهرمانی بود و دیهگو مارادونا نیز در ترکیب این تیم حضور داشت. با این حال، کامرون حتی با وجود اینکه مسابقه را با ۹ بازیکن به پایان رساند، هرگز از هم نپاشید و مقاومت خود را حفظ کرد.
روژه میلا به چهره نمادین این تیم تبدیل شد و کاملاً هم شایسته این شهرت بود. او گل زد، کنار پرچم کرنر شادیهای خاص خودش را انجام داد و به نوعی چهره این مسیر تاریخی شد.
اما کامرون فقط به یک بازیکن خلاصه نمیشد. آنها رومانی را شکست دادند، از مرحله گروهی عبور کردند و سپس کلمبیا را در وقتهای اضافه از پیش رو برداشتند.
سپس نوبت به انگلیس رسید. کامرون در آن دیدار مرحله یکچهارم نهایی در آستانه شگفتی بود؛ آنها ۲-۱ پیش افتادند و فقط ۹۰ دقیقه با صعود به نیمهنهایی فاصله داشتند. اما انگلیس بازی را ۲-۲ کرد و در نهایت در وقت اضافه ۳-۲ پیروز شد.
یادآوری آن بازی هنوز برای خیلیها دردناک است؛ نه به این دلیل که کامرون خوب بازی نکرد، بلکه به این خاطر که تا آستانه یک دستاورد تاریخی پیش رفتند اما در نهایت درِ صعود برایشان بسته ماند.
بهترین تیم های فوتبال آفریقایی در تاریخ جام جهانی
سنگال در سال ۲۰۰۲ فراتر از انتظار ظاهر شد
در جام جهانی ۲۰۰۲، سنگال برای اولین بار در تاریخ خود در این رقابتها حضور پیدا کرد؛ اما شروع کارشان اصلا شبیه یک تیم تازهوارد نبود.
اولین بازی آنها مقابل فرانسه، مدافع عنوان قهرمانی، برگزار شد. سنگال با نتیجه ۱-۰ پیروز شد و گل تاریخی پاپا بووبا دیوپ باعث شد پیراهنش روی زمین بیفتد، در حالی که همتیمیهایش اطراف آن به شادی پرداختند؛ لحظهای که به یکی از نمادهای آن جام تبدیل شد.
بسیاری از تیمها بعد از چنین نتیجه بزرگی دچار افت میشوند، اما سنگال مسیرش را ادامه داد. آنها مقابل دانمارک به تساوی رسیدند و سپس در دیداری پرهیجان برابر اروگوئه که در آن سه گل برتری را از دست دادند، بازی ۳-۳ مساوی شد؛ نتیجهای آشفته، اما همچنان امیدبخش برای ادامه مسیر.
در مرحله یکهشتم نهایی، سنگال سوئد را با گل طلایی هنری کامارا از پیش رو برداشت و به جمع هشت تیم برتر رسید. در مرحله یکچهارم نهایی نیز پس از وقتهای اضافه مقابل ترکیه شکست خوردند و از صعود به نیمهنهایی بازماندند.
رسیدن به مرحله یکچهارم نهایی در اولین حضور در جام جهانی، دستاوردی تقریباً غیرقابل باور است. چیزی که سنگال را خاص میکرد فقط یک ویژگی نبود؛ آنها تیمی منظم اما نه خشک، سریع اما نه بینظم، و از نظر فیزیکی بسیار قدرتمند بودند؛ بهطوری که هر حریفی برای مقابله با آنها باید تا آخرین توانش تلاش میکرد.
بهترین تیم های فوتبال آفریقایی در تاریخ جام جهانی
غنا تا آستانهای رسید که هنوز هم دردش باقی مانده است
درباره غنا در جام جهانی ۲۰۱۰ نمیشود با آرامش صحبت کرد. همه آن بازی مقابل اروگوئه را به خاطر دارند.
لوئیس سوارز توپ را روی خط دروازه با دست مهار کرد؛ داوری او را اخراج کرد و یک ضربه پنالتی در آخرین لحظه وقت اضافه به سود غنا اعلام شد. آسامواه جیان پشت توپ ایستاد، اما ضربهاش به تیر دروازه برخورد کرد. در نهایت، اروگوئه در ضربات پنالتی پیروز شد.
این همان زخمی است که هنوز در حافظه فوتبال باقی مانده است. اما عملکرد غنا فقط به آن لحظه تلخ محدود نمیشود. آنها صربستان را شکست دادند، مقابل استرالیا به تساوی رسیدند و از گروهی صعود کردند که آلمان هم در آن حضور داشت. سپس در مرحله یکهشتم نهایی، ایالات متحده را ۲-۱ و در وقتهای اضافه شکست دادند؛ جایی که آسامواه جیان گل پیروزی را به ثمر رساند.
شرایط این تورنمنت نیز اهمیت زیادی داشت. جام جهانی ۲۰۱۰ اولین دورهای بود که در قاره آفریقا برگزار میشد و غنا آخرین تیم آفریقایی باقیمانده در مسابقات بود. چنین فشاری میتوانست هر تیمی را از هم بپاشد، اما غنا با ترس بازی نکرد.
آنها تیمی منظم، در عین حال مستقیم و تهاجمی در زمان مناسب بودند؛ و مهمتر از همه، شجاعت ادامه حمله را حتی زیر سنگینترین فشارها داشتند.
مراکش در سال ۲۰۲۲ سرانجام مرز نیمهنهایی را شکست، اما غنا تنها یک ضربه پنالتی تمیزتر و دقیقتر با تاریخسازی فاصله داشت؛ فاصلهای که هنوز هم حسرتش باقی مانده است.
نیجریه و حضورهای مداوم در مرحله حذفی
نیجریه تیم عجیبی برای بررسی است. از یک طرف، هرگز به مرحله یکچهارم نهایی جام جهانی نرسید. از طرف دیگر، برخلاف مراکش ۲۰۲۲، کامرون ۱۹۹۰ یا سنگال ۲۰۰۲، یک تورنمنت درخشان و کاملاً تاریخی و مشخص در کارنامهاش ندارد.
با این حال، نیجریه موفق شد سه بار به مرحله حذفی جام جهانی برسد؛ در سالهای ۱۹۹۴، ۱۹۹۸ و ۲۰۱۴.
در نسل طلایی این تیم، نوعی جادو وجود داشت. آنها بلغارستان را با نتیجه قاطع ۳-۰ شکست دادند و حتی در گروهی قرار گرفتند که بالاتر از آرژانتین به مرحله بعد صعود کردند.
در مرحله یکهشتم نهایی مقابل ایتالیا، نیجریه تقریباً در تمام دقایق بازی مالکیت توپ را در اختیار داشت و تا دقایق پایانی نیز از حریف پیش بود. اما بازی به وقت اضافه کشیده شد و سپس کار به ضربات پنالتی رسید.
نکته مهم درباره این دوره از فوتبال نیجریه این است که با وجود ترسناک بودن برای بسیاری از تیمهای بزرگ جهان، آنها هرگز به یک جام یا دستاورد نهایی بزرگ نرسیدند. تیمی بودند که همه از روبهرو شدن با آنها واهمه داشتند، اما در نهایت بدون عنوان قهرمانی از دوران خود عبور کردند.
جمعبندی
فوتبال آفریقا در تاریخ جام جهانی، بیشتر از هر چیز با «اثبات خود از طریق نتیجه» تعریف میشود، نه با نگاههای کلیشهای یا تعریفهای سطحی. تیمهایی مثل کامرون، سنگال، غنا، نیجریه و مراکش هر کدام در دورهای خاص نشان دادند که فوتبال قاره آفریقا فقط یک حضور نمادین در این رقابتها نیست، بلکه میتواند تا عمیقترین مراحل تورنمنت پیش برود و قدرتهای بزرگ جهان را به چالش بکشد.
از پیروزی تاریخی کامرون مقابل آرژانتین در ۱۹۹۰ گرفته تا شگفتی سنگال در برابر فرانسه در ۲۰۰۲، از غنای نزدیک به نیمهنهایی در ۲۰۱۰ تا ثبات و تداوم نیجریه در صعودهای متعدد، و در نهایت اوجگیری مراکش در ۲۰۲۲؛ همه این داستانها یک پیام مشترک دارند: فاصله فوتبال آفریقا با قلههای جهان هر سال کمتر شده است.
هر نسل، یک قدم جلوتر رفته؛ گاهی تا مرز تاریخسازی، گاهی با چند لحظه تلخ که سرنوشت را عوض کرده است. اما در مجموع، تصویر روشن است: تیمهای آفریقایی دیگر فقط «حریف قابل احترام» نیستند، بلکه مدعیهایی واقعی هستند که میتوانند مسیر هر جام جهانی را تغییر دهند.
