پنجپر یکی از بازیهای کارتی محبوب افغانستان است که معمولا به صورت دو نفره انجام می شود. این بازی در رمان مشهور «بادبادک باز» نوشته خالد حسینی نیز مورد اشاره قرار گرفته است. واژه «پنجپر» به معنی «پنج کارت» است؛ چون هر بازیکن در ابتدای بازی پنج کارت در دست دارد. این بازی شباهت زیادی به بازی روسی «دوراک ساده» دارد، اما تفاوت مهم آن این است که پنجپر با یک دسته کامل ۵۲ کارتی انجام میشود. در ادامه این مقاله از مجله بت فوروارد همراه باشید تا بازی کارتی پنجپر را یاد بگیرید و با بازیکنان و کارت های این بازی بیشتر آشنا شوید.
آموزش بازی پنجپر
بازیکنان و کارتها در بازی پنجپر
در جریان بازی، بازیکنان کارتهای خود را بازی میکنند و سپس از دسته کارتهای باقیمانده، کارت جدید برمیدارند تا همیشه حداقل پنج کارت در دست داشته باشند. هدف بازی پنجپر این است که بازیکن تا پیش از تمام شدن کارتهای دسته اصلی، دست مناسبی برای مرحله پایانی بازی آماده کند. زمانی که کارتهای دسته اصلی تمام شوند، بازیکنی که بتواند زودتر همه کارتهای دست خود را بازی کند، برنده خواهد بود. در پایان، هر بازیکنی که هنوز کارت در دست داشته باشد، بازنده بازی محسوب میشود. پنجپر یک بازی کارتی دو نفره است. برای انجام این بازی از یک دسته کامل ۵۲ کارتی استفاده میشود. ترتیب ارزش کارتها در هر خال از بیشترین به کمترین به این صورت است:
آس، شاه، بیبی، سرباز، ۱۰، ۹، ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳ و ۲
نحوه پخش کارتها
ابتدا کارتها بهخوبی بُر زده میشوند و به هر بازیکن ۵ کارت داده میشود. سپس کارت بعدی بهصورت رو به بالا روی میز قرار میگیرد و خال آن بهعنوان حکم بازی مشخص میشود. باقی کارتها بهصورت پشتورو روی کارت حکم قرار میگیرند، اما کمی با زاویه تا ارزش کارت حکم همچنان قابل مشاهده باشد.
این دسته کارتها همان مخزنی است که بازیکنان در طول بازی از آن کارت جدید برمیدارند. پیش از پخش کارتها، یکی از بازیکنان حدس میزند که رنگ خال حکم چه خواهد بود. اگر حدس او درست باشد، همان بازیکن بازی را با حمله آغاز میکند. اگر حدس اشتباه باشد، حریف او نخستین مهاجم خواهد بود.
نحوه انجام بازی پنجپر
بازی پنجپر از مجموعهای از حملهها و دفاعها تشکیل میشود. در هر مرحله، یک بازیکن نقش مهاجم و بازیکن دیگر نقش مدافع را دارد. مهاجم میتواند در هر حمله یک، سه یا پنج کارت از دست خود روی میز قرار دهد. کارتها باید بهصورت رو به بالا و کنار یکدیگر گذاشته شوند.
- در حمله با یک کارت، میتوان هر کارتی را بازی کرد.
- در حمله با سه کارت، دو کارت باید همارزش باشند و کارت سوم میتواند ارزش متفاوتی داشته باشد. برای مثال: ۷-۷-۹ یا بیبی-بیبی-۲. کارت سوم حتی میتواند با آن دو کارت همارزش باشد؛ مانند ۸-۸-۸.
- در حمله با پنج کارت، باید دو جفت کارت همارزش به همراه یک کارت دیگر وجود داشته باشد. برای مثال: شاه-شاه-۴-۴-۷. کارت پنجم میتواند با یکی از جفتها همارزش باشد یا حتی دو جفت نیز از یک رتبه تشکیل شده باشند. بنابراین ترکیبهایی مانند ۱۰-۱۰-۳-۳-۳ و ۶-۶-۶-۶-سرباز نیز برای حمله پنجکارتی معتبر هستند.
نحوه دفاع در بازی پنجپر
پس از حمله، مدافع میتواند بعضی یا تمام کارتهای مهاجم را شکست دهد. برای این کار، باید روی هر کارت حمله یک کارت مناسب از دست خود قرار دهد.
قوانین شکست دادن کارتها به این شکل است:
- یک کارت تنها با کارت بالاتر از همان خال شکست داده میشود.
- هر کارت غیرحکم را میتوان با هر کارت حکم شکست داد.
- کارت حکم فقط با حکم بالاتر قابل شکست دادن است.
کارتهای حملهای که با موفقیت شکست داده شدهاند، همراه با کارتهایی که مدافع برای شکست دادن آنها استفاده کرده، از بازی کنار گذاشته میشوند و تا دور بعدی پخش کارتها دیگر استفاده نخواهند شد. اگر مدافع بتواند همه کارتهای حمله را شکست دهد، در مرحله بعد خودش مهاجم میشود. اما اگر نتواند تمام کارتها را شکست دهد، کارتهای شکستنخورده را به دست خود اضافه میکند و بازیکنی که حمله کرده بود، دوباره مهاجم باقی میماند.
آموزش بازی پنجپر
آیا مدافع مجبور است کارتهای حمله را شکست دهد؟
خیر. یکی از قوانین مهم پنجپر این است که مدافع مجبور نیست هر کارتی را که میتواند شکست دهد، حتماً شکست دهد. بازیکن همیشه میتواند تصمیم بگیرد بعضی یا تمام کارتهای حمله را بردارد و به دست خود اضافه کند. برای مثال، اگر حریف با کارتهای ارزشمندی مانند آس یا حکمهای قدرتمند به شما حمله کند، ممکن است ترجیح دهید آنها را بردارید و برای مراحل بعدی بازی نگه دارید؛ حتی اگر امکان شکست دادنشان را داشته باشید. البته در این صورت حریف دوباره حق حمله خواهد داشت.
برداشتن کارت از دسته اصلی
تا زمانی که کارتهای دسته اصلی تمام نشده باشند، هر بازیکن باید در ابتدای هر حمله حداقل پنج کارت در دست داشته باشد. اگر پس از حمله یا دفاع، تعداد کارتهای شما کمتر از پنج شود، باید از دسته اصلی کارت بردارید تا دوباره پنج کارت در دست داشته باشید.
همچنین بخوانید: آموزش بازی کارتی روسی ۵۰۱
ترتیب برداشتن کارتها نیز مهم است:
ابتدا مهاجم کارت میکشد و سپس مدافع.
اگر بازیکنی پنج کارت یا بیشتر داشته باشد، کارت جدیدی از دسته برنمیدارد.
مثال از یک دور بازی پنجپر
فرض کنید بازیکنان «الف» و «ب» هرکدام پنج کارت در دست دارند و خال خشت حکم بازی است.
بازیکن الف با سه کارت ۵-۵-شاه حمله میکند. بازیکن ب یکی از کارتهای ۵ را با کارت ۷ شکست میدهد، اما کارت ۵ دیگر و شاه را برمیدارد و به دست خود اضافه میکند. در این مرحله، بازیکن الف فقط دو کارت در دست دارد و برای رسیدن دوباره به پنج کارت، باید سه کارت از دسته اصلی بردارد. بازیکن ب اکنون هفت کارت دارد و بنابراین کارت جدیدی نمیکشد. کارتهایی که با موفقیت شکست داده شدهاند نیز بهصورت پشتورو از بازی کنار گذاشته میشوند. از آنجا که بازیکن ب بخشی از کارتهای حمله را برداشته است، بازیکن الف دوباره حق حمله دارد.
همچنین بخوانید: آموزش بازی پوکر چینی
این بار بازیکن الف با ۹-۹-۳ حمله میکند. بازیکن ب کارت ۳ را با ۴ شکست میدهد، یکی از کارتهای ۹ را با شاهی که قبلاً برداشته بود شکست میدهد و برای ۹ دیگر از کارت حکم استفاده میکند. در نتیجه، تمام کارتهای این حمله با موفقیت دفع میشوند و شش کارت بازیشده کنار گذاشته میشوند. بازیکن الف دوباره سه کارت از دسته برمیدارد و بازیکن ب که چهار کارت برایش باقی مانده، یک کارت میکشد. از آنجا که بازیکن ب توانسته تمام حمله را دفع کند، این بار نوبت اوست که حمله کند.
بازیکن ب با کارت ۶ حمله میکند. بازیکن الف کارت مناسبی از همان خال ندارد و نمیخواهد از کارت حکم خود استفاده کند، بنابراین تصمیم میگیرد کارت ۶ را بردارد. بازیکن ب یک کارت جدید از دسته میکشد و دوباره حمله میکند. بازی به همین ترتیب ادامه پیدا میکند.
قوانین مربوط به تعداد کارتهای حریف
هر بازیکن اجازه دارد در هر لحظه بداند حریفش چند کارت در دست دارد. البته نمیتواند کارتهای او را ببیند. اگر یکی از بازیکنان از دیگری بپرسد چند کارت در دست دارد، باید تعداد واقعی کارتهای خود را اعلام کند. با این حال، شمردن کارتهای باقیمانده در دسته اصلی ممنوع است. همچنین بازیکنان اجازه ندارند کارتهایی را که قبلاً استفاده و از بازی خارج شدهاند بررسی کنند.
همچنین بخوانید: بازی کارتی ۲۸
برای جلوگیری از این کار، بهتر است کارتهای استفادهشده بهصورت پشتورو روی هم قرار داده شوند. برخی بازیکنان آنها را رو به بالا قرار میدهند، اما در این حالت باید کارتها طوری روی هم چیده شوند که فقط آخرین کارت یا کارتهای اضافهشده قابل مشاهده باشند.
آموزش بازی پنجپر
تفاوت پنجپر با دوراک
با اینکه پنجپر شباهت زیادی به بازی روسی دوراک دارد، یک تفاوت مهم میان این دو بازی وجود دارد. در دوراک، در بعضی نسخهها بازیکن میتواند پیش از تمام شدن دسته اصلی، کارت حکم نمایان را با یک کارت حکم کمارزش در دست خود تعویض کند. اما در بازی پپنجپر چنین امکانی وجود ندارد. کارت حکمی که در ابتدای بازی زیر دسته اصلی قرار گرفته است، باید همانجا باقی بماند تا تمام کارتهای پشتورو موجود در دسته اصلی برداشته شوند.
پایان بازی پنجپر
آخرین کارتی که از دسته اصلی برداشته میشود، همان کارت حکم رو به بالا است که از ابتدای بازی زیر دسته قرار داشت. پس از برداشته شدن این کارت، بازی بدون کشیدن کارت جایگزین ادامه پیدا میکند. در مرحله پایانی، یک قانون مهم وجود دارد: هیچ بازیکنی نمیتواند با تعداد کارت بیشتری از تعداد کارتهای حریف حمله کند.
برای مثال:
- اگر حریف فقط ۳ یا ۴ کارت داشته باشد، شما فقط میتوانید با یک یا سه کارت حمله کنید و اجازه حمله با پنج کارت را ندارید.
- اگر حریف فقط ۱ یا ۲ کارت داشته باشد، تنها میتوانید با یک کارت حمله کنید.
برنده و بازنده در پایان بازی
وقتی کارتهای یکی از بازیکنان تمام شود، بازی پس از پایان همان مرحله حمله و دفاع متوقف میشود. بازیکنی که پس از آخرین نبرد هنوز کارت در دست داشته باشد، بازنده بازی پنجپر خواهد بود.
البته ممکن است هر دو بازیکن در آخرین مرحله تمام کارتهای خود را مصرف کنند. در چنین شرایطی، بازی مساوی میشود. برای مثال، فرض کنید هر دو بازیکن فقط یک کارت در دست دارند. مهاجم آخرین کارت خود را بازی میکند و مدافع نیز با آخرین کارت خود آن را شکست میدهد. چون در پایان هیچکدام کارتی در دست ندارند، نتیجه بازی مساوی خواهد بود.
اهمیت ترتیب برداشتن کارتها در پایان بازی
زمانی که کارتهای دسته اصلی رو به اتمام هستند، ترتیب کشیدن کارتها اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند. برداشتن کارت حکم رو به بالا که در انتهای دسته قرار دارد، میتواند یک برتری مهم برای بازیکن ایجاد کند. از طرفی، چون پس از تمام شدن دسته دیگر امکان کشیدن کارت جدید وجود ندارد، ممکن است یکی یا هر دو بازیکن مرحله پایانی بازی را با کمتر از پنج کارت آغاز کنند.
مثال اول
فرض کنید بازیکنان الف و ب هرکدام ۵ کارت در دست دارند و در دسته اصلی فقط ۴ کارت باقی مانده است که کارت حکم رو به بالا نیز جزو آنهاست. اگر بازیکن الف با سه کارت حمله کند و بازیکن ب بتواند هر سه را شکست دهد، بازیکن الف سه کارت پشتوروی باقیمانده را برمیدارد و کارت حکم نصیب بازیکن ب میشود. حالا نوبت حمله بازیکن ب است و او سه کارت در دست دارد. اگر میان این سه کارت یک جفت وجود داشته باشد، ممکن است بتواند همان لحظه با یک حمله سهکارتی، بازی را به پایان برساند و برنده شود.
مثال دوم
حالا فرض کنید بازیکن الف با پنج کارت حمله کند و بازیکن ب بتواند چهار کارت را شکست دهد، اما کارت پنجم را بردارد. در این حالت، بازیکن الف چهار کارت باقیمانده دسته اصلی، از جمله کارت حکم را برمیدارد. بازیکن ب کارت جدیدی نمیکشد و در نهایت فقط دو کارت در دست خواهد داشت؛ یک کارت از دست قبلی خود و کارتی که در حمله برداشته است. چون بازیکن ب فقط دو کارت دارد، بازیکن الف نمیتواند با سه یا پنج کارت حمله کند و مجبور است فقط یک کارت بازی کند.
همچنین بخوانید: آموزش بازی گاتز Guts
اگر بازیکن ب بتواند آن کارت را شکست دهد، میتواند در نوبت بعد با آخرین کارت باقیمانده خود حمله کند و در صورت موفقیت، بازی را ببرد. به همین دلیل، مرحله پایانی بازی پنجپر معمولاً به دقت و تصمیمگیری بیشتری نیاز دارد و حتی ترتیب کشیدن آخرین کارتها میتواند نتیجه نهایی بازی را تغییر دهد.
جمع بندی؛ بازی پنجپر چگونه انجام می شود؟
پنجپر یکی از بازیهای کارتی سنتی و محبوب افغانستان است که با وجود قوانین نسبتاً ساده، به تصمیمگیری، مدیریت کارتها و انتخاب زمان مناسب برای حمله یا دفاع نیاز دارد. این بازی دو نفره با یک دسته کامل ۵۲ کارتی انجام میشود و هر بازیکن در ابتدای بازی پنج کارت دریافت میکند.
یکی از ویژگیهای مهم بازی پنجپر این است که هدف تنها خلاص شدن سریع از کارتها نیست. تا زمانی که دسته اصلی کارتها تمام نشده، بازیکنان باید به فکر آماده کردن دست مناسبی برای مرحله پایانی نیز باشند. گاهی حتی برداشتن یک کارت ارزشمند از حمله حریف میتواند تصمیم بهتری نسبت به شکست دادن آن باشد. وجود کارت حکم، امکان حمله با یک، سه یا پنج کارت و قوانین خاص مربوط به جفتها باعث میشود هر دور بازی شرایط متفاوتی داشته باشد. بازیکنان باید علاوه بر کارتهای خود، به تعداد کارتهای حریف و نزدیک شدن به پایان دسته اصلی نیز توجه کنند.
مرحله پایانی پنجپر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پس از تمام شدن دسته اصلی دیگر کارت جایگزینی وجود ندارد و هر بازیکن باید با همان کارتهای باقیمانده برای تمام کردن دست خود تلاش کند. در نهایت، بازیکنی که زودتر کارتهایش را تمام کند برنده است و کسی که پس از آخرین نبرد هنوز کارت در دست داشته باشد، بازنده خواهد بود. اگر هر دو بازیکن در آخرین نبرد تمام کارتهایشان را استفاده کنند، بازی با نتیجه مساوی به پایان میرسد.
در مجموع، بازی پنجپر ترکیبی از شانس، استراتژی و تصمیمگیری در لحظه است. یادگیری قوانین اولیه آن دشوار نیست، اما انتخاب درست کارتها و برنامهریزی برای پایان بازی باعث میشود مهارت بازیکن نقش مهمی در نتیجه نهایی داشته باشد.
